Arhivska građa Hadsons beja - ogledalo prošlosti Kanade

Hadsons bej kompanija, Hudson's Bay Company (HBC), predstavlja prvo deoničarsko društvo na svetu i jedno od najstarijih trgovačkih preduzeća na engleskom govornom području koje radi i danas. Nosi ime po Hadsonovom zalivu kojeg okružuju tri kanadske provincije Kvebek, Ontario, Manitoba i teritorija Nunavuta. Zauzima istaknuto mesto u ekonomskoj i političkoj istoriji Kanade.

HBC kompanija je registrovana kraljevskom poveljom u Engleskoj 1670. godine sa zadatkom da pronađe severozapadni prolaz prema Pacifiku, zaposedne zemlje uz Hadsonov zaliv i da organizuje bilo kakvu trgovačku aktivnost u tim krajevima koja bi mogla biti isplativa.

Princ Rupert, rođak engleskog kralja, bio je prvi guverner kompanije, i po njemu je zemlja u vlasništvu Hadsons bej kompanije, koja se protezala od Labradora do Stenovitih planina, nazvana Rupertova zemlja.

Kompanija Hudson’s Bay trgovala je krznom tokom prva dva veka svog postojanja. Od 1670. do 1680. godine kompanija je osnovala i izgradila velik broj svojih otkupnih stanica krzna po obalama Hadson zaliva. Većinu tih stanica zauzeli su Francuzi ali su one vraćene kompaniji nakon što je Britanija zauzela Kanadu 1760. godine.  Kompanija se razvija i širi svoje poslovanje.

Godine 1783. pojavili su se glavni konkurenti North West Company, što je na kraju dovelo i do pravih oružanih sukoba između njih. Te sukobe prekinula je Britanska vlada, odlučivši da objedini ova dva društva 1821. pod zajedničkim imenom Hudson’s Bay. Tada kompanija dobija ekskluzivni monopol za trgovanje krznima po Rupertovoj zemlji, kao i ostalim teritorijama današnje Kanade i severozapadnim delovima SAD od Oregona do Vjominga.

I u 20. veku Hadsons bej ostaje jedan od najvećih trgovaca krznom, ali je u međuvremenu proširio svoje poslovanje i na trgovinu nekretninama i sirovinama, izgradivši tako jedan od najvećih trgovačkih lanaca na svetu. Sedamdesitih godina prošlog veka kompanija je dopunila svoj tradicionalni asortiman prodavnica krzna, brojnim radnjama i diskontima za odeću i robu široke potrošnje širom Kanade. Tih godina je Hadsons bej ušao i u poslovanje vezano za eksploataciju nafte i prirodnog gasa ali je u ovom biznisu ostao samo deset godina. I dan-danas kompanija Hadsons bej ostala je jedna od najvećih u Kanadi, a nama je svakako najviše poznata po lancu robnih kuća: The Bay, Zellers i Home Outfitters.

VUNENA ĆEBAD – LEGENDARNI ARTIKAL HADSONS BEJ KOMPANIJE

Tokom 18. veka Hadsons bej kompanija je lansirala Point blankets, vunenu ćebad koju je razmenjivala sa Indijancima za dabrova krzna. U to doba vuneni pokrivači bili su jedna od glavnih evropskih artikala koje su potraživali autohtoni američki narodi zbog sposobnosti vune da zadrži toplotu čak i kada je mokra i zato što je bilo mnogo lakše ušivati od bizonove ili jelenje kože. ‘Points’ su ušivene oznake na ćebetu koje označavaju njegovu veličinu i vidljive su i kad je ćebe složeno.

Pokrivači su služili kao oblik valute, a vrednost drugih stvari često se merila po broju ćebadi za koji predmet može da se dobije u zamenu. Capote kaputi, šiveni od ovih ćebadi, bili su tradicionalna zaštita vojadžera (voyageurs) francuskih dobavljača krzna iz udaljenih severnih regiona.

Najveća kontraverza u vezi sa Hadsons bej ćebadima su priče o beskrupuloznim trgovcima koji su znali da već jednom prodatu ćebad pokupe iz devastiranog sela zaraženog smrtonosnom bolešću i opet ih prodaju u drugo selo.

Standardni dizajn HBC ćebeta sadrži zelenu, crvenu, žutu i indigo prugu na beloj podlozi. Ova kultna ćebad i dalje se prodaju u The Bay radnjama u Kanadi, a mogu se naći čak i u američkom sestrinskom prodajnom lancu Lord & Taylor.

BOGATI ARHIV HADSONS BEJA

Sve do 1931. kompanijom se upravljalo isključivo iz Engleske, kad je kanadski odbor deoničara preneo upravljanje u Kanadu, ali je kompanija i dalje bila odgovorna guverneru i odboru deoničara u Engleskoj.

Godine 1974. bogata arhiva ove dugovečne kompanije se seli iz Evrope, Londona u Vinipeg.
Arhivski zapisi kompanije uredno sakupljani od 1670. do 1920. dragocena su svedočanstva o životu na području današnje Kanade i proglašeni su za „Memori of the World“ od strane Ujedinjenih nacija. Zapisi se čuvaju i dostupni su za pregled i istraživačke svrhe u Hudson's Bay Company Archives (HBCA) pri Arhivu Manitobe u Vinipegu.

Arhiv Hadsons beja pokriva svaki aspekt života nacije od traperskih korena, rečnika gotovo svih indijanskih jezika kojima se pričalo na ovim područjima, naučnih podataka o klimi, flori i fauni, podataka iz popisa, poslovne aktivnosti kompanije i šire aspekte istorije kompanije HBC. Čuva sećanje i na manje poznate njene uloge kao glavnog savezničkog dobavljača opreme i oružja u Prvom svetskom ratu, pokušajima trgovine krznom u Rusiji 1920. i u filmskom biznisu. Pored zapisa, HBC poseduje i veliku kolekciju fotografija, kao i manje zbirke umetničkih dela, audio-zapisa i filmova. Kolekcija mapa je jedna od najboljih u Severnoj Americi.

Biografski listovi zaposlenih u kompaniji HBC otvoreni su za javnost i može im se pristupiti u onlajn formi. Detaljno organizovana datoteka i moderni istraživački alati mnogima su pomogli pri istraživanju svog porodičnog porekla. Ovi listovi pored imena i pozicije zaposlenog mogu da sadrže zemlju porekla, mesto i godinu rođenja kao i porodične informacije, razna dokumenta uključujući i fotografije.

Bogata HBC biblioteka sadrži više od 10.000 naslova (knjiga, članaka, periodike, video-zapisa i CD-ova). Predstavlja opipljiv istorijski material koji svedoči o životu ljudi na područjima Kanade i severozapadnih delova SAD-a. Biblioteci se može pristupiti samo na licu mesta, ali katalozi su dostupni i onlajn.

Arhiv kompanije HBC, koji se gradi više od tri veka, a u Kanadi brižljivo čuva već 40. godina, predstavlja neprocenjivu istorijsku građu o životu u zemlji „velike geografije ali male istorije“ kako Kanađani znaju da se šale na račun svoje zemlje.